هیأت وزیران در جلسه مورخ 11/1/1378 بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد ماده (94) قانون تشکیلات ، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1375 آیین نامه اجرایی تشکیلات ، انتخابات داخلی و امور مالی شوراهای اسلامی شهرها را به شرح زیر تصویب نمود :
ماده 1 - در آیین نامه برای رعایت اختصار به جای « قانون تشکیلات ، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1/3/1375 » عبارت « قانون شوراهای اسلامی کشور » و به جای عبارت « شوراهای اسلامی شهر » لفظ « شورا » به کار برده می شود .
ماده 2- اولین جلسه ی هر دوره ی شورا ، ظرف یک هفته بعد از قطعی شدن انتخابات به دعوت فرماندار و یا سرپرست فرمانداری و با حضور دعوت کننده یا نماینده وی ، تحت ریاست مسن ترین عضو و به منشی گری دو نفر از جوان ترین اعضاء تشکیل و برای رسمیت ، کلیه اعضا به شرح زیر سوگند یاد می کنند و آن را امضاء می نمایند :
« من در برابر کلام اله مجید ، به خداوند متعال سوگند یاد می کنم و با تکیه بر شرف انسانی خویش تعهد می نمایم که در حفظ امانت و انجام هرچه بهتر وظایفم و خدمت به مردم کوشا باشم و قانون اساسی و سایر قوانین و مقررات کشور را در چارچوب وظایف و اختیارات خود مراعات نمایم و در همه زمینه ها عدالت و انصاف را در نظر داشته و مادام که در شورای اسلامی شهر عضویت دارم در رعایت صرفه و صلاح و پیشرفت امور شهر و شهرداری اهتمام نمایم »
تبصره 1 -  پیروان اقلیت های دینی رسمی ، این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد .
تبصره 2 - هرگاه فرد جدید به عضویت شورا وارد شود ، موظف است در ابتدای اولین جلسه ی حضور در شورا به ترتیب مذکور در متن ماده ، سوگند یاد نماید .
ماده 3- در اولین جلسه شورا ، پس از انجام مراسم تحلیف ، اعضای حاضر اقدام به برگزاری انتخابات داخلی نموده و از بین خود و با رأی مخفی یک رئیس ، یک نایب رئیس و حداقل یک منشی و یک خزانه دار برای مدت دو سال انتخاب و مراتب را صورت جلسه می نمایند . انتخاب اعضاء هیات رئیسه در صورت استعفای هر یک از آنان از سمت خود و یا هر یک از اعضاء هیأت رئیسه از شورا ، حداکثر ظرف یک هفته بعد از قبول استعفا توسط شورا و یا خروج عضو و برای همان منصب برگزار می شود .
تبصره - شورا موظف است بلافاصله پس از قطعیت یافتن خروج عضو از شورا مراتب را به فرمانداری ذیربط به طور کتبی گزارش دهد تا فرماندار از عضو علی البدل شورا با احتساب رأی وی دعوت به شرکت در جلسات و صدور کارت شناسایی بنماید .
ماده 4- اعضاء شورا حق تفویض اختیارات را به غیر اعم از عضو یا غیر عضو شورا ندارند .
ماده 5- اعضای شورا بر اساس مسئولیت خود متعهد و ملزم به حفظ حیثیات و شئون شورا و رعایت نظم و اجرای مفاد این آیین نامه و آیین نامه ی داخلی می باشند .
ماده 6- رئیس شورا وظایفی به عهده دارد که اهم آن به شرح زیر است :
1- مسئولیت امور اداری و مالی شورا
2- تعیین دستور جلسه ، زمان و نوع جلسه ( عادی یا فوق العاده ) شورا
3- دعوت از مقامات موضوع ماده (11) قانون شوراهای اسلامی کشور و سایر اشخاصی که شورا ضرورت حضور آنها در جلسات شورا یا کمیسیون های شورا را تشخیص دهد .
4- دعوت از اعضاء و تقسیم کار بین اعضاء و کمیسیون های شورا .
5- پیگیری مصوبات شورا
6- معرفی نماینده یا نمایندگان شورا که از بین اعضاء شورا انتخاب می شوند ، به مسئولین اجرایی ، نهادها و سازمانهای مملکتی در زمینه های مختلف اجتماعی ، فرهنگی ، آموزشی ، اقتصادی ، عمرانی جهت فراهم آورن زمینه های همکاری در صورت درخواست آنان .
7- معرفی افراد مورد تایید شورا برای انجام اقدامات مورد نیاز و نظارت بر حسن اجرای بندهای (3) و (8) ماده (71) قانون شوراهای اسلامی کشور .
8- احکام مسئول و اعضا دبیرخانه شورا ، که از کارکنان شهرداری خواهند بود ، توسط رئیس شورا ، صادر می شود .
تبصره - سازمان اداری دبیرخانه شورا به تناسب سازمان شهرداری که در تنظیم آن قبلاً موافقت سازمان امور اداری و استخدامی کشور جلب شده ، از طرف شهردار با اطلاع شورای شهر تهیه و جهت تصویب به وزارت کشور پیشنهاد می شود تا پس از تصویب به موقع اجرادر آید . کارکنان دبیرخانه شورا تابع آیین نامه استخدامی شهرداری ها خواهند بود .
9- رئیس شورا سخنگوی شوراست ؛ مگر آنکه شورا عضو دیگری را تعیین کند و مواضع و اطلاعات رسمی شورا توسط او اعلام می شود .
10- اجرای مفاد ماده (33) آیین نامه مالی شهرداری ها شامل ایجاد تعهد ، تشخیص ، تسجیل و صدور حواله در حدود اعتبارات مصوب شورا در صلاحیت رئیس شورا یا اعضایی است که از طرف وی کتباً و به طور منجز اختیارات لازم به آنها تفویض می شود .
11-تایید بودجه شورا که توسط خزانه دار شورا تنظیم می شود و طرح جامع آن در شورا برای تصویب .
تبصره - نیازهای مالی و تدارکاتی بر اساس بودجه مصوب شورا از طریق درآمدهای بودجه شهرداری تأمین خواهد شد .
12-ابلاغ کتبی موارد اعتراض و ایراد اعضاء که به صورت روشن به رئیس شورا تقدیم شده است به عنوان تذکر به شهردار و دریافت پاسخ کتبی یا شفاهی شهردار در خصوص تذکر ابلاغی و طرح آن در جلسه شورا .
13- کلیه مکاتبات رسمی شورا با امضای رئیس شورا است .
تبصره - نایب رئیس شورا در غیاب رئیس شورا وظایف او را انجام می دهد و در مقابل شورا مسئول است .
ماده 7- وظایف منشی یا منشیان شورا :
1- تهیه و تنظیم دستور جلسات بر اساس پیشنهادهای واصله و پیشنهاد آن به ریاست شورا برای تعیین وقت و دستور جلسات .
تبصره - روز و ساعت تشکیل جلسات با دستور کار شورا باید حداقل (24) ساعت قبل به اعضاء ابلاغ شود .
2- تنظیم متن مذاکرات جلسات شورا و ثبت آن در دفتر مخصوص جلسات و حفظ و نگهداری آنها در محل شورا .
3- تهیه متن نامه های شورا ، ثبت و شماره گذاری آنها ، تهیه آمار و اطلاعات ، تهیه گزارش از عملکرد شورا برای ارایه به رئیس شورا ، تهیه رونوشت مصوبات در اجرای ماده (78) قانون شوراهای اسلامی کشور جهت اطلاع به فرماندار و شهردار و سازمان های ذیربط با امضای رئیس شورا .
4- انتشار صورت تایید شده جامع درآمد و هزینه شش ماهه ی شهرداری و ارسال نسخه هایی از آن به وزارت کشور .
5- انتشار مقررات مصوب شورا که برابر قانون باید به اطلاع عمومی مردم برسد .
ماده 8- وظایف خزانه دار شورا :
1- انجام امور مالی و مسئولیت حسابداری شورا
2- همکاری با رئیس شورا در تنظیم بودجه واصلاح یا متمم آن .
3- تنظیم صورت مجلس تحویل و تحول اموال و دارایی هایی که از طریق شهرداری در اختیار شورا قرار می گیرد و امضای آن به اتفاق رئیس شورا .
4- تنظیم صورت های مالی شورا .
5- بررسی صورت حساب ماهانه ی درآمد و هزینه تسلیمی شهرداری موضوع ماده (79) قانون شهرداری و ارایه آن همراه با نظریه به جلسات شورا حداکثر ظرف یک هفته پس از دریافت صوت حساب .
ماده 9- جلسات شورا بعد از اولین جلسه و به صورت عادی هر ماه دوبار در محل شورا تشکیل می شود .
تبصره - شورا در صورت درخواست کتبی فرماندار و یا بخشدار ذیربط مشتمل بر زمان ، دستور و ضرورت تشکیل جلسه موظف به تشکیل جلسه فوق العاده است همچنین شورا می تواند به درخواست کتبی شهردار و یا تشخیص خود به صورت فوق العاده تشکیل جلسه دهد .
ماده 10- شورا باید بلافاصله پس از رسمیت یافتن اقدام به انتخاب شهردار با رعایت مقررات قانونی در خصوص دوره ی خدمت شهردار و آیین نامه احراز تصدی شهردار بنماید و شهردار منتخب را در شهرهای مرکز استان و شهرهای بالای دویست هزار نفر جمعیت به وزارت کشور و سایر شهرها با استانداری برای صدور حکم پیشنهاد کند .
ماده 11- جلسات عادی و فوق العاده شورا با حضور حداقل دو سوم اعضای اصلی و به تعداد ذیل :
الف- در شوراهای (5) نفره با حضور (4) نفر
ب- در شوراهای (7) نفره با حضور (5) نفر
ج- در شوراهای (9) نفره با حضور (6) نفر
د- در شوراهای (11) نفره با حضور (8) نفر
هـ- در شوراهای شهر تهران با حضور (10) نفر
رسمیت می یابد و تصمیمات به اکثریت مطلق آرای حاضرین معتبر است .
1- جلسات شورا علنی و حضور مستمع با نظر رئیس شورا مجاز خواهد بود ولی به تقاضای کتبی شهردار و نیز فرماندار و یا بخشدار ذیربط و موافقت اکثریت مطلق اعضای حاضر می تواند جلسه غیر علنی تشکیل شود .
2- اعضای شورا باید در تصمیم های خود قوانین و مقررات مربوط را مورد توجه قرار دهند .
3- اعضای شورا موظفند قبل از اخذ تصمیم نهایی پیرامون موضوع یا موضوعاتی که در دستور کار جلسه قرار گرفته است ، بحث و بررسی به عمل آورند به همین منظور به ازای هر نفر موافق ، یک نفر مخالف نیز حق صحبت به میزان برابر و به مدتی که رئیس شورا تعیین می نماید خواهد داشت . در موقع استضاح ، شهردار حق دارد به اندازه مجموع زمان صحبت موافقین و مخالفین از خود دفاع نماید .
4- رأی در جلسات شورا علنی است و با بلند کردن دست و یا ورقه اخذ می شود ولی به تقاضای اکثریت مطلق اعضای حاضر در جلسه ممکن است رأی با ورقه به صورت مخفی گرفته شود مگر در امور مالی ، لیکن در انتخابات حتماً باید رأی مخفی گرفته شود .
5- شورا برای جلسات عادی و فوق العاده و نیز کمیسیون های شورا برای جلسات خود ، باید دفتر ثبت صورت جلسات داشته و صورت جلسات به امضای اعضا اعم از مخالف یا موافق برسد . دفاتر مذکور توسط منشی تهیه و قبل از ثبت اولین صورت جلسه ، صفحه ی اول آن با ذکر شماره صفحات به امضای رئیس شورا و حسب مورد ، اعضای شورا و یا کمیسیون های مربوط برسد . صورت جلسات شورا باید به گونه ای تنظیم شود که در آن تاریخ و دستور کار هر جلسه و اسامی اعضای حاضر و غایب و آرای مثبت و منفی اعضاء ، مربوط به هر یک از موضوعات به همراه خلاصه مفیدی از بحث و گفتگوی حاضرین و تصمیم یا تصمیمات متخذه و مصوب آماده باشد.
6- جلسات شورا و کمیسیون های آن در محل مخصوصی که توسط شهرداری در اختیار شورا قرار می گیرد تشکیل خواهد شد . جلسات شورا در غیر محل و موعد مقرر رسمیت نداشته و تصمیماتش معتبر نخواهد بود .
ماده 12- مصوبات شورا پس از ده روز از تاریخ ابلاغ قابل اجرا است مگر آنکه ظرف مدت مزبور مسئولان اجرایی ذیربط به مصوبه اعتراض نمایند که در این صورت طبق ماده (80) قانون شوراهای اسلامی کشور عمل خواهد شد .
تبصره 1- مصوبه شورا تا تعیین تکلیف قطعی توسط هیأت مرکزی حل اختلاف متوقف خواهد ماند .
تبصره 2- چنانچه هیأت حل اختلاف استان ظرف (15) روز اعلام نظر ننماید مصوبه شورا لازم الاجراست .
تبصره 3- چنانچه نظر هیأت حل اختلاف استان در جهت لغو مصوبه شورا باشد ، آن را به هیأت مرکزی حل اختلاف پیشنهاد می کند و هیأت مرکزی نیز موظف است حداکثر ظرف (20)روز نظر قطعی و نهایی خود را اعلام نماید .
چنانچه هیأت مرکزی ظرف این مدت نظر خود را اعلام ننماید ، مصوبه شورا لازم الاجراست .
ماده 13- شورا می تواند در ارتباط با وظایف خود اطلاعات مورد نیاز را از دستگاهها ، ادارات و سازمان های دولتی درخواست نماید و آنان همکاری لازم را بعمل خواهند آورد .
ماده 14- شورا می تواند حسب نیاز با تشکیل کمیسیون هایی با شرکت اعضای خود موافقت کرده و تعداد آنها را افزایش یا کاهش دهد .
1- عده اعضای هر کمیسیون از سه تا پنج نفر بوده و هر یک از اعضای شورا موظف است حداقل عضو یک کمیسیون باشد ، اعضای کمیسیون به پیشنهاد رئیس شورا توسط شورا برای مدت یک سال انتخاب می شوند .
2- جلسات کمیسیون با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسمیت می یابد و تصمیمات با رأی اکثریت مطلق اعضای حاضر اتخاذ می شود .
3- هر یک از کمیسیون ها در اولین جلسه از بین خود یک رئیس ، یک نایب رئیس و یک نفر منشی انتخاب خواهد کرد . منشی کمیسیون مخبر کمیسیون نیز خواهد بود .
4- رئیس شورا پیشنهادهای رسیده را با توجه به موضوع آن با تعیین مهلت برای اعلام نظر به کمیسیون مربوط ارسال می دارد و مقرر می کند که همزمان نسخه ای از پیشنهادات مذکور در اختیار سایر اعضای شورا نیز قرار گیرد تا هر کس نظری دارد به کمیسیون مربوط ارایه نماید .
5- هر یک از کمیسیون های مکلفند نسبت به موضوعات احاله شده از طرف شورا ظرف مهلت تعیین شده از طرف رئیس شورا و در صورت عدم تعیین مدت از طرف رئیس شورا حداکثر ظرف یک ماه اعلام نظر نمایند . در صورتی که کمیسیون برای بررسی موضوعی نیازمند مهلت بیشتری باشد با درخواست از رئیس شورا اقدام خواهد کرد . کمیسیون ها می توانند برای بررسی مطالب محوله از نظرات کارشناسان و مشاورانی که دعوت می نمایند بهره مند شده و عند الاقتضاء حق الزحمه ی مناسیی نیز با تصویب شورا به آنان پرداخت کنند .
6- پیشنهادات واصله به کمیسیون در صورتی که مرتبط با شهرداری باشد با حضور شهردار و یا نماینده ی وی که بدون حق رأی و برای ادای توضیحات در جلسات شرکت می کند ، رسیدگی خواهد شد .
ماده 15- نحوه انجام معاملات و مقررات مالی شورا طبق آیین نامه مالی شهرداری هاست و به جای شهردار رئیس شورا و به جای رئیس حسابداری ، خزانه دار شورا اقدام خواهند کرد .
تبصره - در شهر تهران شورا از مقررات آیین نامه معاملات شهرداری تهران استفاده خواهد کرد .
ماده 16- کلیه پرداخت های شورا در حدود بودجه مصوب شورا با اسناد مثبته و با رعایت مقررات آیین نامه مالی شهرداری ها به عمل خواهد آمد . این اسناد باید به امضای رئیس شورا و خزانه دار یا قایم مقام آنان که مورد تأیید شورا باشد برسد .
تبصره - کلیه دریافت ها و پرداخت های شورا منحصراً از طریق حساب بانکی که به نام شورا افتتاح می شود صورت خواهد پذیرفت .
ماده 17- آن دسته از کارکنان دولت یا موسسات عمومی غیر دولتی که به عضویت شورا درآمده و به وجود تمام وقت یا پاره وقت آنان نیاز باشد ، می توانند به عنوان مأمور به خدمت در شوراها انجام وظیفه نمایند . مدت عضویت جزو سنوات خدمتی آنان محسوب می شود و حقوق و مزایای آنان برابر آخرین حکم استخدامی ( یا برابر آنچه که شورا در بودجه ی مصوب خود مقرر می نماید ) از بودجه شورا پرداخت می شود .
دستگاههای اجرایی موظفند حسب درخواست استاندار ذیربط نسبت به صدور مأموریت تمام وقت یا پاره وقت اعضای شورا اقدام نمایند . دستورالعمل نحوه ی صدور مأموریت پاره وقت اعضای شوراها توسط دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور ابلاغ خواهد شد .
ماده 18- شورا می باید صورت جامع درآمد و هزینه مصوب خود را هر شش ماه یک بار به ضمیمه صورت جامع درآمد و هزینه شهرداری برای اطلاع عموم اهالی به طریق ممکن انتشار دهد .
ماده 19- شورا موظف است همزمان با بررسی بودجه شهرداری با توجه به برنامه های چهار ساله دوره ی خود ، بودجه ی سال آینده شورا را با عنایت به اعتبارات پیش بینی شده در بودجه شهرداری برای شورا تنظیم و تصویب نماید و نسخه ای از بودجه ی تصویبی شهرداری و شورا را جهت اطلاع به فرماندار و بخشدار حوزه انتخابیه خود و نیز وزارت کشور ارسال نماید .
ماده 20- کلیه اموال شورا اعم از منقول و غیر منقول که در اختیار شورا قرار می گیرد متعلق به شهرداری مربوط است و باید طی صورت مجلسی توسط ذیحسابان شهرداری تحویل رئیس و خزانه دار شورا گردد .
ماده 21- رئیس و خزانه دار شورا موظفند در پایان دوره ی فعالیت خود و یا شورا ، مشخصات کاملی از کلیه اموال دارایی هایی که در اختیار شورا قرارگرفته تنظیم و طی صورت مجلسی به ذیحسابان شهرداری تحویل و نسخه هایی از آن را برای وزارت کشور و فرمانداری ارسال نمایند .
ماده 22- هرگونه بهره برداری شخصی توسط عضو یا اعضای شورا از اموال متعلق به شورا یا اموال عمومی ممنوع بوده و با فرد یا افراد خاطی مطابق مقررات قانونی برخورد خواهد شد .
ماده 23- تعطیلی شوراهای شهر در هر سال 30 روز است که زمان آن با تشخیص شورا تعیین می شود . در صورت ضرورت رئیس شورا می تواند با تقاضای دوسوم اعضاء یا تقاضای فرماندار یا بخشدار ذیربط یا شهردار در اوقات تعطیلی با ذکر دلایل شورا را به طور فوق العاده دعوت به تشکیل جلسه نماید .
ماده 24- به هیچ عضوی از اعضای شورا در سال بیش از یک ماه مرخصی متوالی یا متناوب داده نخواهد شد .
ماده 25- شرکت اعضا به عنوان نماینده ی رسمی شورا در دعوت های رسمی به صورت فردی یا دسته جمعی باید با موافقت و تصویب شورا باشد .
ماده 26- عضوی که شش جلسه متوالی و یا دوازده جلسه غیر متوالی از اوقات رسمی شورا و کمیسیون را بدون عذر موجه ( به تشخیص شورا ) در یک سال غیبت نماید موضوع برای سلب عضویت وی به هیأت حل اختلاف موضوع ماده (82) قانون شوراهای اسلامی کشور ارجاع خواهد شد.
تبصره - در صورتی که شورا به علت فوت و استعفا و یا سلب عضویت (اخراج) بیش از یک سوم مجموع اعضای اصلی و علی البدل فاقد نصاب لازم برای تشکیل جلسه شود ، بر اساس مفاد ماده (31) قانون شوراهای اسلامی کشور عمل خواهد شد .
ماده 27- به منظور اجرای هماهنگ قانون شوراهای اسلامی کشور در کلیه ی شهرها ، وزارت کشور مسئول آموزشهای لازم اعضای شوراها و نیز مجریان قانون مذکور بوده و نیز موظف است آیین نامه های اجرایی مورد نیاز را تهیه و پیش از تصویب هیأت وزیران برای اجراء ابلاغ نماید .